Mogućnosti dobijanja sredstava iz EU fondova za Bosnu i Hercegovinu

Opšte činjenice

Od završetka rata u Bosni i Hercegovini, Evropska unija je za ovu zemlju obezbijedila više od 3 milijarde evra sredstava pomoći. Ova sredstva isplaćena su za neposredne i strateške potrebe građana BiH.

  • U periodu 1995 –  2000, akcenat je bio na humanitarnoj pomoći, povratku izbjeglica i obnovi fizičke infrastrukture.
  • Nakon toga, EU fondovi bili su usmjereni ka uspostavljanju i razvoju institucija, te političkih i privrednih sistema koji pomažu da Bosna i Hercegovina postane potpuno  funkcionalna država.
  • Nakon potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju u junu 2008, sredstva EU usmjeravana su prvenstveno putem Instrumenta pretpristupne pomoći (IPA) kao pomoć Bosni i Hercegovini u prilagođavanju privrednog, političkog, bezbjednosnog i društvenog sistema zahtjevima budućeg članstva u EU.

Pomoć EU se uvijek obezbjeđuje u skladu sa sveobuhvatnom strategijom koja se izrađuje u saradnji između institucija BiH i učesnika u „procesu programiranja“, ali ne po principu: „ko prvi, njegovo je!“ Dakle, strategija ide ukorak s razvojem okolnosti u zemlji.

Istovremeno, sredstva EU usko su vezana za projekte koji donose konkretne i vidljive pomake u svakodnevnom životu građana BiH.

Koja sredstva EU su  trenutno dostupna u BiH?

Trenutno, kao država sa statusom potencijalnog kandidata, Bosna i Hercegovina ima pristup sljedećim mogućnostima finansiranja:

Kako se prijaviti za instrumente i programe EU?

Generalno, sredstva EU ne dodjeljuju se fizičkim ili pravnim licima bez sprovođenja odgovarajućeg javnog nadmetanja za akcije spoljne pomoći EU.

Ovi postupci pokreću se na nivou Delegacije EU u BiH ili na nivou službi EU u Briselu i to u odgovarajućem obliku:

  • nabavka usluga,
  • poziv za dostavljanje prijedloga / grantovi,
  • nabavka robe ili radova
  • twinning ugovor.

Oglasi se postavljaju na internet-stranici Delegacije Evropske unije pod nazivom Tenderi EU Delegacije i na internet-stranici EuropeAid-a

Da biste saznali više o postupcima za akcije spoljne pomoći EU, te koracima predviđenim za bilo koji od navedenih ugovora, konsultujte “Praktični vodič kroz ugovorni postupak za spoljne akcije EU za usluge, robu, radove i pozive za dostavljanje prijedloga/grantove“.

Imam dobru ideju za projekat u zajednici, da li će ga EU finansirati?

Gotovo sva sredstva EU usmjeravaju su i određeno područje koje je utvrđeno u procesu programiranja i pripremljenoj strategiji koja je izrađena sa institucijama BiH. Dakle, ta sredstva se ne dodjeljuju tek za dobre ideje.

Drugo, treba znati da sredstva EU dolaze od poreskih obveznika država članica i da, stoga,  korišćenje i računovodstveno vođenje utrošenih sredstavam moraju da budu u skladu sa pravilima EU. To znači da svaki organ koji koristi sredstva EU, bilo da se radi o instituciji BiH, nevladinoj organizaciji ili firmi, mora da bude u stanju – tj. da ima stručne ljude – da dostavlja tražene izvještaje i dokumentaciju i sprovodi nadzor (odnosno, kako se često kaže, ‘kapacitet’).

Glavni način finasiranja ideje sredstvima EU jeste da odgovorite na poziv za dostavljanje prijedloga koji se odnosi na vašu ideju. Ovaj vid nabavke obično je najfleksibilniji kada se radi o konkretnoj aktivnosti i tu imate malo više prostora da uradite ono što želite. Tipičan poziv za dostavljanje projektnih prijedloga u posljednjih nekoliko godina ticao se informisanja javnosti o evropskim temama i aktivnosti na promovisanju ljudskih prava. Poziv za dostavljanje prijedloga je konkurentski postupak – samo najbolji i najadekvatniji projekti bivaju odabrani.

Ja sam iz organizacije/firme koja pruža usluge u određenom sektoru, da li možemo dobiti sredstva EU?

U tom slučaju, prijavili biste se na tender (npr. za usluge) koji raspisuju ili sjedište u Briselu ili Delegacija  Evropske unije (vidi WEBLINKS gore). To su obično vrlo detaljni projekti u kojima je većina aktivnosti jasno određena. Potrebno je da ispunite uslove  za pružanje usluga, realizovanje aktivnosti ili ostale uslove navedene u tenderskoj dokumentaciji.

Šta je Twinning ugovor?

Twinning ugovori odnose se na pomoć iz javnih uprava država članica EU potencijalnim ‘blizancima’ u javnoj upravi BiH (npr. određeno ministarstvo, agencija i sl.) i uređuju se različitim pravilnicima o javnoj nabavci, što je objašnjeno ovdje.

Takođe, internet stranica Direkcije za Evropske integracije BiH sadrži informacije o tenderima/prijedlozima EU u vezi sa nekim instrumentima i programima EU, kao što su prekogranični programi saradnje (u okviru programa IPA, Komponenta II), TAIEX, programi EU (bivše Zajednice), itd.

Ko ima koristi od instrumenata i programa EU?

Krajnji cilj svakog davanja sredstava EU jeste stvaranje boljih uslova za građane. U mnogim slučajevima,  to se čini kroz obezbjeđivanje sredstava za reforme i unapređenje/razvoj: državnih institucija, nevladinih organizacija (organizacija civilnog društva), privatnih i javnih poduzeća, udruženja, lokalnih uprava, privrednih i društvenih partnera, sindikata.