Blog Josepa Borrella Fontellesa, visokog predstavnika EU i potpredsjednika EK: “Schumanov dan 2020. godine – lični osvrt na evropsku ideju”

Piše: Josep Borrell Fontelles, visoki predstavnik Evropske unije i potpredsjednik Evropske komisije

Devetog maja obilježavamo Dan Evrope. Ovogodišnja 70. obljetnica Schumanove deklaracije je prilika za promišljanja o značaju evropskih integracija i ulozi Evropske unije u svijetu. Iskoristio bih ovaj blog za jedan osvrt iz ličnog ugla po ovim pitanjima, u prilog važnosti odbrane Evrope kao ideje i kao političkog projekta.

Kao i drugima, moj životni put je oblikovao moja politička uvjerenja.

Moje zanimanje i zalaganje za evropsku ideju, lično ali i profesionalno, datira iz vremena kad sam sa svojih 17 godina dobio stipendiju za esej na temu perspektiva Španije, tada još uvijek pod Frankovim režimom, za pristupanje onome što se tada nazivalo Zajedničko evropsko tržište. Za mene i moju generaciju u Španiji, u životima pod vojnom diktaturom, Evropa je bila simbol nade, napretka, demokratije, slobode i solidarnosti.

Prvi puta ću preći granicu svoje zemlje, što tada nije bilo nimalo jednostavno kao što će kasnije biti slučaj, radi studentskih poslova tokom ljetne sezone, kako bih radio na farmi u Danskoj, na građevini u Njemačkoj, ugostiteljstvu u Britaniji i berbi grožđa u Francuskoj. Putovanje Evropom mi je donijelo nove perspektive, nove slobode i mogućnost traženja novih prilika.

Nakon studija na Politehničkom univerzitetu u Madridu, u ljeto 1969. godine, radio sam na kibucu i proputovao cijeli Izrael i okupirane palestinske teritorije, od Golanske visoravni do Eilata. Tada sam se po prvi puta susreo sa izraelsko-palestinskim sukobom. Bio je to podsjetnik tragične prirode istorije čovječanstva i potrebe da se od istorije pobjegne. Dio je to i onoga što nas, kao Evropljane, motivira.

Istorija Evrope je istorija borbe za granice. U tim previranjima, stradali su milioni. Granice su, stoga, ožiljci istorije. Genijalnost ideje evropskih integracija je u tome da se prestanemo boriti oko pitanja gdje su granice i umjesto toga usmjerimo na to da ih učinimo nebitnim. Zapravo je Evropska unija postala svjetski prvak u brisanju granica. Nažalost, danas je širom svijeta mnogo više različitih zidova nego je to bio slučaj kada je pao Berlinski zid.

Nevjerojatno je i bolno trenutno živjeti u Evropi u kojoj granice opet postaju važne, u ovim danima kada su zatvorene za protok ljudi duže od mjesec dana. Postojali su i danas postoje snažni razlozi za takvu odluku. Ali čeznem da se svi vratimo otvorenim granicama, da ponovo putujemo po Evropi, čim to okolnosti dopuste.

Ovogodišnja 70. obljetnica Schumanove deklaracije je trenutak da se vratimo izvornim principima Evrope – njena suština su mir i demokratija, prevazilaženje istorijskih okvira, međunarodna solidarnost, otvorene granice. Naša razmišljanja i djelovanja moraju biti na širem planu. Kao što je Schuman ističe u svojoj Deklaraciji:

             „Nema mira u svijetu bez kreativnih napora srazmjernih opasnostima koje ga ugrožavaju.“ 

Schuman nije usko razmišljao. Niti je bio zatočenik tradicionalnih načina razmišljanja. Projekat koji je pokrenuo pokazao se iznimno uspješnim. Omogućio je klonuloj i razorenoj Evropi da vjeruje u sebe i ponovno se digne. Rasla je sa šest članica na 12, pa 15 do 27. Od zajednice ugljena i čelika do zajedničkog tržišta, do političke unije s ambicijom da postane istinski geopolitički akter.

Da, mnogo je razloga za kritiku. Moramo dokazati da solidarnost nije puka fraza i da smo ozbiljni kada govorimo o Evropi koja pruža zaštitu. Zaštita je primarna dužnost vlasti i Evropska unija mora imati centralnu ulogu u borbi protiv koronavirusa i oporavku. Nakon nesigurnog starta, Unija se sada mobilizirala na svim frontovima. Kada kriza završi, građani će evropski ideal ocjenjivati​​ovisno o odgovoru na ovo jednostavno pitanje: Je li me Evropska unija zaštitila? .

U osnovi, Europa mora rješavati tri istovremena izazova. Prvo, zdravstvena zaštita mora postati dio naših stavova u oblasti sigurnosti i pristupa evropskom suverenitetu. Drugo, da bismo spriječili kolaps naših privreda, moramo pronaći snažan, koordiniran i kreativan odgovor. I treće, Evropa mora biti na čelu koordiniranih svjetskih napora u borbi protiv pandemije. Jasno je da zemlje koje izolovano djeluju neće uspjeti.

Naše su vlade već sedmicama smišljeno usporavale ekonomiju radi naše sigurnosti. Teške ekonomske posljedice nisu rezultat zdravstvene krize, već aktivnosti koje su poduzete na njenoj prevenciji. Ovako nešto je nezabilježeno u istoriji. Nezapamćene okolnosti pogađaju zemlje u različitoj mjeri, što nosi rizik stvaranja tenzija u Evropi i širom svijeta. Danas se najčešće spominju zdravstvena sigurnost, otpornost, strateška autonomija, multilateralnost i zeleni oporavak.

Svijet današnjice se bitno razlikuje od vremena Schumanove deklaracije. Prešli smo dug put u ovih 70 godina, prevladavajući brojne krize.

Kako će Unija izgledati za 70 godina? To će ovisiti o odlukama koje danas donosimo.

Kao neko ko je proživio evropsku istoriju sa svim njenim usponima i padovima, uvjeren sam da bismo trebali razmišljati jednako široko i kreativno kao Schuman i ponašati se u tom duhu.